Kısaca düzenleme
8 Eylül 2025 tarihli ve 10380 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, belirlenen yerlerde ve faaliyetlerde kazancı basit usulde tespit edilen mükelleflerin 1 Ocak 2026'dan itibaren gerçek usulde vergilendirilmesini öngördü. Düzenleme bütün basit usul mükelleflerini ülke genelinde aynı biçimde kapsamıyor; faaliyet, büyükşehir statüsü, ilçe nüfusu ve yerleşim niteliği birlikte değerlendiriliyor.
Geçiş, yalnızca verginin hesaplanma yöntemini değil; defter, belge, beyan, geçici vergi ve dönem sonu işlemlerini de etkileyebiliyor. Bu nedenle mükellefiyet kaydı ile fiilî faaliyet kodunun uyumu önem taşıyor.
Kapsamdaki faaliyetler
Kararda belirtilen yer şartları da sağlanıyorsa aşağıdaki faaliyetler gerçek usulde vergilendirme kapsamına girebilir.
- Her türlü emtia imalatı
- Belirlenen seyyar veya pazar takibi suretiyle perakende satış istisnaları dışındaki emtia alım-satımı
- İnşaatla ilgili her türlü iş
- Motorlu taşıtların bakım ve onarımı
- Lokanta ve benzeri hizmet işletmeleri
- Eğlence ve istirahat yerlerinin işletilmesi
- Şehir içi yolcu taşımacılığı
Yer ve nüfus ölçütü neden önemli?
Uygulamada faaliyet başlığı tek başına yeterli değildir. Büyükşehir belediyesi bulunan illerde ilgili ilçenin nüfusu ve faaliyetin yürütüldüğü mahallenin geçmişte köy veya belde olup olmadığı gibi ölçütler sonucu değiştirebilir.
Şehir içi yolcu taşımacılığı dışındaki faaliyetlerde, köyden veya beldeden mahalleye dönüşen ve nüfusu 2.000'i geçmeyen yerler yönünden basit usulün genel şartları korunabiliyorsa farklı değerlendirme yapılabilir. İlçe nüfusunun 30.000'i aşıp aşmadığı, önceki yıl sonu itibarıyla açıklanmış son TÜİK verilerine göre vergi dairesince her yıl ocak ayında yeniden kontrol edilir.
Gerçek usule geçiş neleri değiştirir?
Gerçek usulde vergilendirmede ticari kazanç, işletme hesabı veya bilanço esasına göre tutulacak kayıtlar üzerinden belirlenir. Alış ve satış belgelerinin düzenli kaydı, giderlerin belgelendirilmesi, KDV yönünden durum, geçici vergi ve yıllık beyan süreçleri ayrı ayrı planlanır.
Geçiş yapan herkesin aynı defter ve e-Belge yükümlülüğüne tabi olduğu varsayılmamalıdır. İşletmenin büyüklüğü, faaliyet türü ve özel düzenlemeler hangi defterin tutulacağını ve hangi elektronik uygulamaların kullanılacağını etkileyebilir.
Temsili değerlendirme
Bu örnek yalnızca konunun anlaşılması amacıyla oluşturulmuştur. Büyükşehir sınırları içinde, nüfusu 30.000'i aşan bir ilçede motorlu taşıt bakım ve onarımı yapan ve 2025'te basit usulde vergilendirilen bir mükellef olduğu varsayılsın.
Faaliyet ve yer şartları birlikte sağlanıyorsa 1 Ocak 2026'dan itibaren gerçek usule geçiş gündeme gelir. Ancak işyerinin bulunduğu mahallenin özel durumu, mükellefiyet kaydındaki faaliyet ve varsa birden fazla faaliyetin niteliği sonuç üzerinde etkili olabileceğinden yalnızca meslek adına bakılarak kesin hüküm kurulmaz.
Uygulama kontrol listesi
2026 kayıtlarının doğruluğu için aşağıdaki başlıkların birlikte kontrol edilmesi yararlıdır.
- Fiilî faaliyet ile vergi kaydındaki faaliyet kodunun uyumu
- İlçe ve mahallenin karar kapsamındaki statüsü ile güncel nüfus verisi
- Defter tutma şekli ve Defter-Beyan Sistemi işlemleri
- KDV, geçici vergi ve yıllık gelir vergisi beyannameleri
- Fatura, e-Arşiv Fatura ve diğer belge düzeni
- 2026 öncesi ve sonrası dönemlere ait gelir-gider belgelerinin ayrımı
Geçiş tarihine ilişkin not
Düzenleme 1 Ocak 2026'da yürürlüğe girdi. Mevcut mükellefler için geçiş başlangıcındaki elektronik tebligat ve sistem kayıtlarına ilişkin süreler geçmiş olabileceğinden, bugün yapılacak kontrolde geçmiş dönem yükümlülükleri ile cari dönem işlemleri ayrı ayrı ele alınmalıdır.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her işlemin vergisel ve hukuki sonucu somut olayın özelliklerine göre değişebilir.