Kısaca
Sermaye şirketlerinde ticari bilanço kârından vergi matrahına, oran, geçici vergi, beyan ve mahsup adımlarına giriş.
Kurumlar vergisinin kapsamı
Kurumlar vergisi, kanunda sayılan kurumların bir hesap döneminde elde ettikleri kurum kazancı üzerinden hesaplanır. Limited ve anonim şirketler bu sistemin temel mükellef gruplarındandır.
Muhasebe kayıtlarındaki dönem kârı doğrudan vergi matrahı değildir. Vergi kanunlarına göre kabul edilmeyen giderler, istisnalar, indirimler, geçmiş yıl zararları ve diğer mali düzeltmelerle ticari bilanço kârından mali kâra geçilir.
Ticari kârdan mali kâra
Muhasebe kârı, muhasebe ilkelerine göre oluşan dönem sonucudur. Ticari bilanço kârına vergi kanunlarının kabul etmediği giderler eklenir; vergiye özgü değerleme farkları, istisnalar, indirimler ve geçmiş yıl zararları kendi şartlarıyla dikkate alınır. Bu işlemlerden sonra mali kâr veya kurumlar vergisi matrahı belirlenir.
Her kalemin dayanağı ve dönemi ayrı çalışma kâğıdında izlenmelidir.
| Aşama | Ne olur? | Kontrol |
|---|---|---|
| Muhasebe / ticari kâr | Finansal tablolardaki dönem sonucu | Gelir ve gider kayıtlarının tamamlığı |
| KKEG ve mali eklemeler | Vergi matrahına eklenen kalemler | Kanuni dayanak ve dönem |
| İstisna ve indirimler | Şartlı olarak matrahı etkileyen kalemler | Kazanç türü, belge ve sınırlar |
| Geçmiş yıl zararları | Şartları varsa mahsup edilir | Süre ve beyanname kayıtları |
| Mali kâr / matrah | Kurumlar vergisinin hesaplama zemini | Asgari vergi kontrolü |
| Mahsuplar | Geçici vergi ve kesintiler düşülür | Tahakkuk, ödeme ve belge |
Geçici vergi, yıllık beyan ve mahsup
Kurumlar vergisi mükellefleri yıl içinde geçici vergi dönemleri itibarıyla kümülatif kazanç üzerinden hesaplama yapar. Şartları taşıyan ödenmiş geçici vergiler ve kurum kazancı üzerinden kesilen vergiler yıllık kurumlar vergisinden mahsup edilebilir.
Genel oran dışındaki faaliyet, kazanç veya kurum türleri ile yurt içi asgari kurumlar vergisi sonucu değiştirebilir. Asgari kurumlar vergisi, ticari kârın yerine geçen ayrı bir muhasebe kârı değildir; kanundaki indirim ve istisna düzeniyle birlikte yıllık hesaplamada ayrıca kontrol edilen vergi tabanıdır.
Şirket vergisi, kâr payı ve nakit ayrımı
Kurumlar vergisi şirketin kazancı üzerinden hesaplanır. Vergi sonrası kârın ortağa dağıtılması ise yetkili organ kararı, dağıtılabilir kaynaklar ve dağıtım tarihindeki kâr payı vergilemesi bakımından ikinci bir aşamadır. Şirketin kurumlar vergisi ödemesi, ortağın aynı tutarı vergisiz biçimde çekebileceği anlamına gelmez.
Kârlı görünmek de kasada veya bankada aynı tutarda nakit bulunmasını garanti etmez. Vadeli alacak, stok, yatırım, borç ödemesi ve işletme sermayesi kâr ile nakit arasındaki farkı oluşturabilir.
Beyan öncesi kontrol
Beyanname öncesinde finansal tablolar, vergi çalışma kâğıtları, istisna ve indirim belgeleri ile mahsup edilecek vergiler mutabık hâle getirilir.
- Ticari kârdan mali kâra geçiş
- Geçmiş yıl zararları
- İstisna ve indirim dayanakları
- Geçici vergi ve kesintiler
- Asgari kurumlar vergisi kontrolü
Ticari kârdan tahakkuka temsili örnek
Bu örnek yalnız hesap akışını gösterir. Oran, indirim, istisna ve mahsup koşulları mükellef ile dönem özelinde doğrulanmalıdır.
| Adım | Temsili tutar | Açıklama |
|---|---|---|
| Ticari bilanço kârı | 1.000.000 TL | Muhasebe kayıtlarından dönem sonucu |
| KKEG eklemesi | +100.000 TL | Vergi matrahından indirilemeyen gider |
| Geçmiş yıl zararı | −200.000 TL | Süre ve beyan şartlarını taşıdığı varsayılmıştır |
| Kurumlar vergisi matrahı | 900.000 TL | Diğer istisna/indirim olmadığı varsayılmıştır |
| Hesaplanan kurumlar vergisi | 225.000 TL | Örnekte genel oran yüzde 25 varsayılmıştır |
| Ödenmiş geçici vergi mahsubu | −150.000 TL | Mahsup şartlarını taşıdığı varsayılmıştır |
| Ödenecek fark | 75.000 TL | Diğer mahsuplar öncesi |
Yurt içi asgari kurumlar vergisi ayrı kontrol edilir
Normal hesap tamamlandıktan sonra, indirim ve istisnalar düşülmeden önceki kurum kazancının yüzde 10'u üzerinden ayrı asgari vergi kontrolü yapılır. Yukarıdaki örnekte bu kontrol zemini ticari kâr + KKEG olarak 1.100.000 TL varsayılırsa ilk karşılaştırma tutarı 110.000 TL olur. Normal hesaplanan 225.000 TL daha yüksek olduğundan örnekte asgari vergi ilave sonuç doğurmaz.
Kanunda asgari vergi hesabından düşülebilen veya hesabın dışında kalan unsurlar ile ilk defa faaliyete başlayan kurumlara ilişkin dönemsel uygulamama şartları ayrıca incelenmelidir. Asgari vergi, geçmiş yıl zararı veya her istisna için aynı sonucu veren kaba bir yüzde hesabı değildir.
Bilgilendirme notu
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her işlemin vergisel ve hukuki sonucu somut olayın özelliklerine göre değişebilir.