Kısaca
SGK priminin hangi kazanç üzerinden hesaplandığını, brüt ücretle ilişkisini ve ücret dışı ödemelerin neden ayrıca incelendiğini açıklar.
PEK neyi ifade eder?
Prime esas kazanç, 4/a kapsamındaki sigortalı için SGK primlerinin hesaplandığı matrahtır. Brüt ücret önemli bir başlangıç kalemidir; ancak prim, ikramiye ve ücret dışı ödemelerin niteliği nedeniyle bordrodaki toplam ödeme ile PEK her durumda aynı olmayabilir.
Brüt ücret, net ücret ve PEK
Brüt ücret, çalışanın kesintiler öncesindeki ücret hakkıdır; net ücret çalışan kesintileri sonrası ödenecek tutardır. PEK ise SGK priminin hesabında kullanılan matrahtır. Düzenli brüt ücret çoğu bordroda PEK'in temelidir ancak prim, ikramiye, ayni yardım veya kanuni istisna bulunan ödemeler nedeniyle toplam brüt kazanç ile PEK farklılaşabilir.
PEK, kanuni günlük/aylık alt sınırın altında ve üst sınırın üzerinde uygulanamaz. Eksik gün veya ay içinde giriş/çıkış bulunması sınırların uygulanmasını etkileyebilir.
Ödeme türünü ayrı değerlendirin
SGK, ücretlerin hak edildiği ayla; ücret dışı ödemelerin ise ödeme dönemi ve kanuni kapsamıyla ilişkisinin ayrıca incelendiğini açıklar. Ezbere 'dahildir/değildir' listesi yerine ödemenin gerçek niteliği, nakit veya ayni olması, belge ve dönem birlikte değerlendirilmelidir.
| Ödeme türü | Kontrol edilmesi gereken |
|---|---|
| Ücret | Hak edilen dönem, gün ve alt/üst sınır |
| Prim / ikramiye | Hak ediş, ödeme dönemi ve tavan etkisi |
| Yemek | Sunum biçimi, fiilî gün ve güncel istisna şartı |
| Yol | Ayni/nakdi nitelik ve SGK kapsamı |
| Ayni yardım | Gerçek ayni yardım mı, nakit karşılığı mı? |
| Görev yolluğu | Görevlendirme, belge ve kanuni sınır |
| Diğer yan hak | Ücret niteliği ve özel istisna hükmü |
Ödeme dönemi ve tavan
Ücret dışı bir ödemenin hangi ayın PEK'ine ekleneceği, ödemenin niteliği ve SGK kurallarıyla belirlenir. İlgili ayda prim tavanının aşılması hâlinde sonraki aylara aktarım gibi özel hükümler bulunabilir; bordro yazılımının varsayılan sonucu dayanak görülmemelidir.
Güncel PEK alt ve üst sınırları ile yemek gibi istisna tutarları her dönem resmî SGK verisinden kontrol edilmelidir.
Bordro ve işveren maliyeti bağlantısı
Çalışan ve işveren primleri PEK üzerinden hesaplandığından, yanlış sınıflandırılan bir ödeme hem çalışan kesintilerini hem işveren maliyetini etkiler. Eksik PEK çalışan haklarını ve prim gününü; fazla veya yanlış PEK ise gereksiz prim, düzeltme ve mutabakat sorunlarını doğurabilir.
PEK her zaman brüt ücrete eşit midir?
Hayır. Brüt ücret temel kalemdir; ücret dışı ödemeler, kanuni istisnalar, alt/üst sınırlar ve eksik gün gibi unsurlar PEK sonucunu değiştirebilir.
Bilgilendirme notu
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İşveren, çalışan ve sigortalılık sonuçları somut olayın özelliklerine ve işlem tarihindeki mevzuata göre değişebilir.