Kısaca
Serbest meslek faaliyetinde doğru düzen; faaliyetin niteliğinin belirlenmesi, hizmet belgesinin düzenlenmesi, tahsilatın izlenmesi ve kayıtların beyanlarla eşleştirilmesi zincirine dayanır. Belge türü, KDV ve tevkifat değerlendirmesi hizmeti alan taraf ile işlemin özelliklerine göre değişebilir.
Faaliyetin niteliğini doğru belirleyin
Serbest meslek kazancı, kişisel emek ile mesleki bilgi veya ihtisasa dayanan ve ticari nitelikte olmayan bağımsız faaliyetlerden doğar. Her bireysel hizmet otomatik olarak serbest meslek sayılmaz; organizasyon, sermaye, süreklilik ve faaliyetin yürütülme biçimi ticari kazanç ayrımında birlikte değerlendirilir.
Faaliyetten beyana işlem zinciri
Her hizmet için sözleşme veya iş tanımı, belge, tahsilat ve muhasebe kaydı birbiriyle uyumlu olmalıdır.
| Aşama | Temel kontrol |
|---|---|
| Faaliyetin belirlenmesi | İşin serbest meslek faaliyeti niteliği ve mükellefiyet kapsamı |
| Belge | e-Serbest Meslek Makbuzunun zamanı, alıcısı ve açıklaması |
| Tahsilat | Banka veya diğer tahsilat kaydıyla belgenin eşleştirilmesi |
| Vergisel kayıt | KDV, varsa tevkifat ve gider belgelerinin dönemsel kaydı |
| Beyan | Kayıtlarla beyannamelerin ve yıllık kazanç bilgilerinin mutabakatı |
Belge ve tahsilat ayrımı
Hizmetin tamamlanması, belgenin düzenlenmesi ve bedelin tahsil edilmesi farklı tarihlerde gerçekleşebilir. Serbest meslek kazancında tahsilat esası önem taşırken belge düzeni ve KDV bakımından olayın kendi zamanı ayrıca incelenmelidir. Avans, kısmi tahsilat ve yabancı para tahsilatı ayrı izlenmelidir.
Tevkifat ve KDV kontrolü
Gelir vergisi tevkifatı, hizmeti alanın kanunda sayılan sorumlular arasında bulunmasına göre değerlendirilir. KDV ise hizmetin niteliği, yeri ve varsa istisna veya tevkifat düzenlemeleri dikkate alınarak ele alınır. Her serbest meslek ödemesinde aynı sonuca ulaşılamaz.
- Hizmeti alanın vergi statüsü
- Hizmetin yurt içinde veya yurt dışında kullanılması
- Brüt bedel, kesinti ve net tahsilatın ayrı gösterimi
- Makbuz ile banka hareketinin eşleştirilmesi
Dönemsel kontrol listesi
Takvim, mükellefin faaliyeti ve belge kapsamına göre oluşturulmalıdır.
- Tahsil edilen ve henüz tahsil edilmemiş hizmet bedelleri
- Düzenlenen e-SMM kayıtları ve iptaller
- Stopaj ve KDV bilgileri
- Faaliyetle ilgili gider belgeleri
- Banka, cari hesap ve tahsilat mutabakatı
- Beyanname ve ödeme tarihlerinin resmî takvimden kontrolü
Gider, kayıt ve saklama düzeni
Faaliyetle bağlantılı giderler geçerli belgeleriyle ve doğru dönemde kayda alınmalıdır. Mesleki ve kişisel kullanımın birlikte bulunduğu harcamalarda kullanım biçimi ile özel kısıtlamalar ayrıca incelenir. Düzenlenen belgeler, gider belgeleri, banka kayıtları ve beyanname dayanakları kanuni saklama süreleri boyunca erişilebilir tutulmalıdır.
Temsili uygulama
Sık sorulan sorular
Her serbest meslek makbuzunda gelir vergisi tevkifatı olur mu?
Hayır. Tevkifat, ödemeyi yapanın kanunda sayılan sorumlular arasında olup olmadığına göre değerlendirilir.
Banka hesabına geçen net tutar hasılat mıdır?
Kesinti yapılmış işlemlerde brüt bedel, kesinti ve net tahsilat ayrı izlenmelidir; yalnızca banka hesabına geçen tutar üzerinden değerlendirme yapılmamalıdır.
Bilgilendirme notu
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her işlemin vergisel ve hukuki sonucu somut olayın özelliklerine göre değişebilir.