Kısaca
Ücretli çalışma ile kendi adına veya şirket ortaklığı üzerinden çalışma hâllerinde 4/a ve 4/b statülerinin temel farklarını açıklar.
Temel ayrım çalışma biçimidir
5510 sayılı Kanun'da 4/a, bir veya birden fazla işveren yanında hizmet sözleşmesiyle çalışanları; 4/b ise genel olarak kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlar ile kanunda sayılan şirket ortaklarını kapsar. Günlük dilde 4/a için SSK, 4/b için Bağ-Kur ifadeleri kullanılmaya devam eder.
Statü yalnız kişinin kendisini çalışan veya girişimci olarak tanımlamasına göre belirlenmez. Hizmet sözleşmesi, vergi mükellefiyeti, şirket türü, ortaklık ve yönetim rolü ile fiilî çalışma birlikte incelenir.
| Başlık | 4/a | 4/b |
|---|---|---|
| Temel statü | İşverene bağlı hizmet sözleşmesiyle çalışma | Kendi adına ve hesabına bağımsız çalışma veya kanunda sayılan ortaklık |
| Bildirimi kim yapar? | İşveren | Statünün kaynağına göre kurum kayıtları ve sigortalının yükümlülükleri |
| Primi kim öder? | Çalışan ve işveren payları bordro üzerinden | Sigortalı kendi primi yönünden sorumludur |
| Tipik örnek | Bir şirkette ücretli çalışan | Şahıs işletmesi sahibi |
| Özel durum | Ortak olunan kendi şirkette 4/a sınırlamaları bulunabilir | Şirket türü ve ortaklık rolüne göre sonuç değişebilir |
Şirket sahipliği ve ortaklıkta tek cümlelik kural yoktur
Gelir vergisi mükellefi olarak kendi adına ticari veya mesleki faaliyette bulunan kişi bakımından 4/b genel olarak gündeme gelir. Limited şirket ortakları da kanunda sayılan 4/b grupları arasındadır.
Anonim şirkette ise yalnız pay sahibi olmak ile yönetim kurulu üyeliği aynı durum değildir. Kanundaki ortaklık ve yönetim şartları, görevin başlangıç tarihi ve varsa başka sigortalılık hâli ayrıca değerlendirilmelidir. Bu nedenle 'şirket ortağı olan herkes kesin 4/b'lidir' genellemesi güvenli değildir.
Temsili çalışma senaryoları
Aynı anda 4/a ve 4/b gündeme gelirse
Bir kişinin bağımsız faaliyeti sürerken başka bir işverene bağlı çalışması veya ortaklıkla hizmet ilişkisini birlikte yürütmesi çakışan sigortalılık hâllerini doğurabilir. Hangi statünün esas alınacağı; faaliyetin başladığı tarih, çalışılan işveren, ortak olunan şirket ve kanundaki öncelik kuralları üzerinden değerlendirilir.
Özellikle kişinin kendi ortağı olduğu işyerinden 4/a bildirilmesi bakımından özel sınırlamalar vardır. Geçmiş kayıt, şirket türü ve tarih bilgisi görülmeden yalnız bordro düzenlemek veya yalnız vergi kaydına bakmak yeterli değildir.
- Vergi mükellefiyeti ve ortaklık başlangıç tarihini doğrulayın.
- 4/a işe giriş ve hizmet kayıtlarını kontrol edin.
- Çalışılan işveren ile ortak olunan şirketin aynı olup olmadığını ayırın.
- Yönetim kurulu veya müdürlük görevini belgeleyin.
- Değişiklikleri SGK kayıtlarıyla zamanında eşleştirin.
Sık sorulan sorular
Şahıs şirketi sahibi 4/b kapsamında mıdır?
Kendi adına ve hesabına ticari veya mesleki faaliyette bulunan gelir vergisi mükellefi için 4/b genel olarak gündeme gelir. Başka sigortalılık, emeklilik ve başlangıç tarihleri ayrıca değerlendirilir.
Limited şirket ortağı 4/b kapsamında mıdır?
Limited şirket ortakları kanunda 4/b kapsamında sayılır. Bununla birlikte başka sigortalılık hâlleri ve zaman sırası somut kayıtlardan incelenmelidir.
Aynı anda 4/a ve 4/b kaydı olabilir mi?
Birden fazla çalışma veya ortaklık ilişkisi aynı dönemde bulunabilir; ancak hangi statünün esas alınacağı kanundaki çakışma ve öncelik kurallarına göre belirlenir.
Bilgilendirme notu
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İşveren, çalışan ve sigortalılık sonuçları somut olayın özelliklerine ve işlem tarihindeki mevzuata göre değişebilir.