Kısaca
İşletmede birden fazla dönemde kullanılan iktisadi kıymetlerin maliyetinin neden tek seferde değil, faydalı ömür boyunca giderleştirildiğini açıklar.
Gider mi, amortismana tabi varlık mı?
Bir harcamanın ödenmiş olması, bedelin tamamının aynı dönemde gider olacağı anlamına gelmez. İşletmede birden fazla hesap döneminde kullanılması beklenen, yıpranmaya veya değer kaybına maruz kalan iktisadi kıymetler kural olarak varlık olarak izlenir; maliyetleri faydalı ömürlerine yayılarak amortisman yoluyla dönemlere dağıtılır.
İktisadi kıymetin işletmede kullanılması, belirli bir değerin üzerinde olması ve kullanım süresinin bir yılı aşması gibi Vergi Usul Kanunu koşulları birlikte değerlendirilir. Güncel doğrudan gider yazma sınırı ve faydalı ömür, kıymetin edinildiği dönemde resmî listeden ayrıca doğrulanmalıdır.
| Kontrol | Doğrudan gider yaklaşımı | Varlık ve amortisman yaklaşımı |
|---|---|---|
| Kullanım süresi | Genellikle kısa dönemli tüketim | Birden fazla dönemde kullanım |
| Ekonomik işlev | Dönemin faaliyeti için tüketilir | Gelecek dönemlere de hizmet eder |
| Kayıt | İlgili dönem gideri | Önce varlık, sonra dönemsel amortisman |
| Kontrol kaynağı | Belge, faaliyet bağı ve özel sınırlar | Bunlara ek olarak faydalı ömür ve yöntem |
Maliyet, aktifleştirme ve faydalı ömür
Aktifleştirme, satın alma ve kıymeti kullanıma hazır hâle getirmekle doğrudan ilişkili maliyetlerin ilgili varlık hesabında izlenmesidir. Fatura bedeli dışında taşıma, montaj veya kullanıma hazır hâle getirme giderlerinin maliyete girip girmediği işlemin niteliğine göre değerlendirilir.
Vergi uygulamasında faydalı ömür ve amortisman oranı, kıymetin sınıfına göre GİB tarafından ilan edilen listeler esas alınarak belirlenir. Benzer görünen iki ekipmanın teknik niteliği ve kullanım amacı farklıysa aynı sınıfa otomatik olarak alınmamalıdır.
- Belge ve edinim tarihini doğrulayın.
- Kıymetin işletmede kullanım amacını belirleyin.
- Kullanıma hazır hâle gelme tarihini kayda bağlayın.
- Doğru varlık sınıfı ve güncel faydalı ömrü resmî listeden kontrol edin.
- Sonradan yapılan harcamanın bakım mı, değer artırıcı harcama mı olduğunu ayırın.
Yöntem ve amortisman başlangıcı
Normal amortisman yönteminde amortismana tabi değer, belirlenen faydalı ömre göre dönemlere dağıtılır. Azalan bakiyeler yöntemi ise Vergi Usul Kanunu'ndaki kapsam, oran ve yöntem değiştirme kuralları içinde değerlendirilir; her mükellef veya kıymet için otomatik tercih değildir.
Amortismanın başlangıcı yalnız ödeme tarihine bağlanmaz. Kıymetin edinilmesi, envantere alınması ve kullanıma hazır durumu birlikte incelenir. Binek otomobillerde kıst amortisman ve gider kısıtlamaları gibi özel kurallar bulunduğundan genel ekipman örneği doğrudan otomobile uygulanmamalıdır.
| Aşama | Muhasebe mantığı | Finansal tablo etkisi | Kontrol |
|---|---|---|---|
| Satın alma | Maliyet belirlenir | Varlık ve ödeme/borç kaydı oluşur | Belge ve maliyet unsurları |
| Kullanıma hazır olma | Amortisman başlangıcı değerlendirilir | Varlık brüt değeriyle izlenir | Tarih ve teknik durum |
| Dönem payı | Amortisman gideri ayrılır | Dönem sonucu azalır | Yöntem, oran ve süre |
| Birikimli izleme | Birikmiş amortisman büyür | Varlığın net defter değeri azalır | Varlık kartı ve mizan |
| Çıkış | Satış veya hurdaya ayırma kaydı yapılır | Varlık ve birikmiş amortisman kapanır | Belge, bedel ve kalan değer |
Temsili ekipman örneği
Dönem sonu ve sık yapılan hatalar
Dönem sonunda sabit kıymet listesi, fatura ve varlığın fiilî durumu karşılaştırılır. Dönem içinde alınan, satılan, hurdaya ayrılan veya kullanım amacı değişen kıymetler ayrıca kontrol edilir.
- Her yüksek tutarlı ödemeyi otomatik olarak amortismana tabi saymak
- Kullanıma hazır tarihi yerine yalnız ödeme tarihini esas almak
- Faydalı ömrü benzer isimli başka bir kıymetten kopyalamak
- Bakım gideri ile değer artırıcı harcamayı ayırmamak
- Binek otomobil gibi özel kurallı kıymetlere genel yöntemi aynen uygulamak
- Varlık elden çıktığında birikmiş amortisman kaydını kapatmamak
Sık sorulan soru
Her demirbaş amortismana tabi midir?
Hayır. Kullanım süresi, değer, işletmede kullanılma ve yıpranma gibi koşullar birlikte incelenir. Dönemsel parasal sınır ve kıymetin niteliği güncel resmî kaynaktan doğrulanır.
Bilgilendirme notu
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Belge, kayıt ve finansal raporlama sonucu; işletmenin niteliğine, işlem tarihine ve uygulanan mevzuata göre değişebilir.