Kısaca
Mal alışından satışa, fiziki sayımdan muhasebe bakiyesine kadar stok hareketlerinin ve dönem sonu envanter kontrolünün temel akışını açıklar.
Stok, envanter ve demirbaş aynı şey değildir
Stok, işletmenin satmak, üretimde kullanmak veya faaliyet içinde tüketmek amacıyla elinde tuttuğu malları ifade eder. Envanter ise yalnız stok listesinden ibaret değildir; dönem sonundaki varlık, borç ve alacakların sayılması, ölçülmesi, değerlenmesi ve kayıtlarla karşılaştırılması sürecidir.
Demirbaş veya diğer duran varlıklar satılmak için değil, işletmede birden fazla dönem kullanılmak için edinilir. Bu nedenle aynı ürün bir ticaret işletmesinde stok iken, onu kendi faaliyetinde kullanan başka bir işletmede duran varlık olabilir.
| Kavram | Temel amaç | Örnek kontrol |
|---|---|---|
| Ticari mal stoku | Satılmak üzere elde tutma | Miktar, maliyet ve depo |
| Hammadde/yardımcı malzeme | Üretim veya hizmette kullanma | Giriş, sarf ve kalan miktar |
| Envanter | Fiilî durum ile kayıtları doğrulama | Sayım, mutabakat ve değerleme |
| Demirbaş/duran varlık | İşletmede uzun süre kullanma | Varlık kartı ve amortisman |
Mal hareketinin kayıt zinciri
Stok takibi, alış faturasıyla başlayıp satış faturasıyla biten tek adım değildir. Depoya giriş, iade, iskonto, sevk, satış ve depolar arası hareketlerin miktar ve belge yönünden birbirini doğrulaması gerekir.
| Hareket | Stok etkisi | Dayanak ve kontrol |
|---|---|---|
| Alış | Miktar ve maliyet artar | Fatura, irsaliye, kabul kaydı |
| Alış iadesi | Miktar ve maliyet azalır | İade belgesi ve sevk |
| Satış | Satılan miktar stoktan çıkar | Satış belgesi ve teslim |
| Satış iadesi | Uygunsa stok geri girer | İade niteliği ve malın durumu |
| Fire veya zayi | Fiilî miktar azalır | Neden, tutanak ve özel vergi kuralları |
| Sayım farkı | Kayıt ile fiilî durum ayrışır | Araştırma ve belgelendirme |
Satılan mal maliyeti ve finansal tablolar
Malın satın alınması, tek başına o dönemin tamamında satış maliyeti oluştuğu anlamına gelmez. Satılan kısma ait maliyet gelir tablosuna taşınırken elde kalan stok bilançoda varlık olarak izlenir. Bu ayrım, satış kârlılığının ve dönem sonucunun doğru okunması için önemlidir.
Stok kaydı ile KDV kaydı da aynı şey değildir. Stok, malın maliyet ve miktarını; KDV hesapları ise işlem üzerindeki verginin indirim veya hesaplanan vergi yönünü izler. KDV bakımından özel durum bulunması stok hareketini ortadan kaldırmaz.
- Satış raporu ile düzenlenen belgeleri karşılaştırın.
- Satılan miktar ile depo çıkışını eşleştirin.
- İade ve iptalleri hem satış hem stok yönünden izleyin.
- Dönem sonunda kalan miktar ve değer için sayım yapın.
- Stok değerleme yöntemini dönem içinde tutarlı uygulayın.
Temsili stok akışı
E-ticaret ve dönem sonu kontrolü
E-ticarette pazaryeri satış raporu, fatura sistemi, kargo teslimi, iade kaydı ve depo hareketi farklı zamanlarda oluşabilir. Net platform ödemesi stok miktarını göstermez. Ürün bazlı hareketlerin sipariş ve belge kayıtlarıyla mutabakatı gerekir.
Fire, bozulma, çalınma veya zayi gibi durumlar sıradan satış çıkışı değildir. Olayın nedeni, belgesi, KDV ve gider sonucu ayrı kurallara tabi olabileceğinden genel bir stok düzeltmesiyle kapatılmamalıdır. Bu rehber üretim maliyet muhasebesinin ayrıntılı dağıtım yöntemlerini kapsamaz.
- Sayım talimatı ve sayım tarihini belirleyin.
- Depo ve satış kanalı bazında listeleri alın.
- Hasarlı, iade bekleyen ve konsinye malları ayırın.
- Sayım farklarını ürün ve belge bazında araştırın.
- Stok listesi ile mizan ve finansal tabloyu karşılaştırın.
Sık sorulan soru
Stok ile envanter aynı şey midir?
Hayır. Stok işletmenin belirli bir varlık grubudur; envanter ise stok dâhil varlık ve borçların fiilî ve kayıtlı durumunu dönemsel olarak belirleme ve doğrulama sürecidir.
Bilgilendirme notu
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Belge, kayıt ve finansal raporlama sonucu; işletmenin niteliğine, işlem tarihine ve uygulanan mevzuata göre değişebilir.